Märänjab kerwensaraýy - gyzgyn çölüň ýüregindäki ajaýyp täsinlikler

Eýranyň gyzgyn we gurak tebigaty sebäpli şäherler we obalar bir-birinden uzak aralykda ýerleşýär. Döwrebap ulag serişdeleri döremänkä, bir şäherden başga şähere gitmek üçin käwagt birnäçe gün gerek bolup durýardy. Şol sebäpli syýahat etmek hem-de söwda etmek howply we kyn iş hasaplanýardy. Ýolda garakçy toparlaryň hüjüm etmegi kerwenler üçin has howpludy. Şeýle ýagdaýlarda eýranlylar bu kynçylyklary ýeňip geçmek üçin ýolboýy dynç almak, howpsuzlyk we ýaşaýyş üçin ýörite desgalary - kerwensaraýlary gurdular. Olaryň köpüsi şu güne çenli saklanyp, dünýä mirasynyň möhüm bölegine öwrüldi. Şolaryň arasynda Märänjab kerwensaraýy, Yspyhan welaýatynyň demirgazygynda Eýranyň merkezi çölüniň çäginde we Duz kölüniň golaýynda ýerleşýän iň meşhur eserleriň biridir. Bu ýer öz sessiz tebigaty, çölüň ajaýyp keşbi we gadymy gurluşy bilen ýylyň dowamynda müňlerçe syýahatçyny özüne çekýär.

Märänjabyň tebigaty we owadan ýerleri

Kerwensaraý Aran-o Bidgol etrabynda ýerleşýär. Aran-o Bidgol şäheriniň howasy yssy we gury bolup, el halysy, pisse we duz bu ýeriň meşhur sowgatlarydyr. Şäherden kerwensaraýa çenli aralyk takmynan 50 km bolup,  ýoluň bir bölegi çägelikdir.

Märänjab kerwensaraýynyň aýratynlyklary we taryhy

Bu kerwensaraý Şa Abbas Sefewiniň döwründe (XVI asyr) gurlupdyr. Şol döwürde döwlet söwda ýoluny goramak, howpsuzlygy üpjün etmek we ykdysady ösüşi güýçlendirmek üçin ähli ugurlarda kerwensaraýlar gurmak syýasatyny ýöredýärdi. Sebitiň häkimi Hezer Nehawändi bolup, kerwensaraýyň gurluşygy onuň buýrugy bilen başlanypdyr. Bu ýer diňe kerwenler üçin düşelge bolmak bilen çäklenmän, töweregiň howpsuzlygyny goramak üçin hem strategik nokat bolupdyr. Märänjab kerwensaraýynyň iň täsin aýratynlygynyň biri  suwuň elýeterliligidir. Gyzgyn we gurak çöli göz öňüne getirseň, ýylyň dowamynda ýagyşyň seýrek bolýan ýerinde süýji suwuň bolmagy özbaşyna geň-taňlyk. Kerwensaraýyň gapdalyndan geçýän kanal sebäpli bu ýerde süýji suw bar. Häzir hem kerwensaraýyň golaýynda iki sany guýy bolup, onuň suwy kerwensaraýyň iki gyrasyndaky agaçlary suwarýar. Kanalyň suwy golaýdaky howuza ýygnanýar we onuň içinde balyklar ýaşaýar - çölüň içindäki bu ýagdaý hem göreni haýran galdyrýar. Çölüň yssysy sebäpli Ýäzdan güýzüň ortalaryna çenli bu ýere gelmek kyn bolýar, ýöne ýylyň beýleki möwsümlerinde Märänjab bu çölüň iň üns çekýän nokatlarynyň biridir. Kerwensaraýyň golaýynda ilatyň «Bend-e Rig» diýip atlandyrýan, uly çäge depeleri ýerleşýär. Olaryň beýikligi hemişe üýtgeýär, sebäbi yssy şemal bir gije-de uly depäni ýok etmäge ýa-da täzeden döretmäge ukyplydyr. Kerwensaraýyň eteginde köplenç düýe dowarlaryny hem görmek mümkin. Düýeler suw ýa-da iýmit gözleginde bu ýere ýygy-ýygydan gelip durýarlar. Olaryň köpüsiniň eýeleri bar we ýörite bellikler bilen tanalýar. Kerwensaraýyň iň uly tebigy we özüne çekiji ýerindee golaýdaky Duz köli hem-de ýoldaky Dästkon atly guýy birleşýär we bu ýer haýwanlar üçin suw içilýän ýer hökmünde hyzmat edýär. Märänjab çöli özüne mahsus ösümlik we haýwanat dünýäsine baýdyr: giç we tag ýaly belent, guraklyga çydamly agaçlar, gije düşende çölüň içinde täsin keşp döredýär. Şeýle hem çöl jandarlary – hažžyk, ýylan, içýan, şagal, çöl pişigi hem-de dürli guş görnüşleri bu sebitde ýaşaýar. Bu ýer şemalsyz we ýagtylyk hapalanmasy ýok bolandygy üçin gije asmany synlamak üçin iň amatly ýerlerden biridir.

Märänjab kerwensaraýynyň arhitekturasy

Kerwensaraý 3500 inedördül metr meýdana eýe bolup, ýasy burçly kwadrat görnüşde gurlupdyr. Onuň daşynda 6 sany garawul diňi ýerleşýär. Içi takmynan 600 inedördül metr bolan giň howludan ybaratdyr we onuň ölçegi 20×30 metrdir. Umuman, kerwensaraýyň içinde 29 otag bar. Kerwensaraý öz işini XIX asyryň ahyrlaryna çenli dowam etdiripdir. Ulaglaryň we täze ýollaryň peýda bolmagy bilen onuň ulanylyşy azalypdyr. Häzikri döwrüň dowamynda kerwensaraýda birnäçe gezek dikeldiş işleri alnyp baryldy. Iň möhüm abatlaýyş işleri 1999-njy ýylda (1378-nji hijri-şemsi ýylynda) başlap, 4 ýyl dowam edipdir.

Märänjab kerwensaraýynyň milli we dünýä derejesinde hasaba alynmagy

Märänjab kerwensaraýy 2005-nji ýylda (1384-nji hijri-şemsi ýylynda) Eýranyň milli baýlygy hökmünde hasaba alyndy. Şeýle hem 2023-nji ýylda (1402- nji hijri-şemsi ýylynda) Eýranyň 54 kerwensaraýynyň biri hökmünde milli sanawa girizildi.