Aban aýy, Ýäzd şäherinde nar möwsümi

Eger siz aban aýynda (oktýabryň ortasy - noýabryň ortasy) Ýäzde syýahat etmegi meýilleşdirýän bolsaňyz, saýlawyňyz hakykatdanam örän ýerliklidir! Sebäbi bu döwürde Ýäzdiň howasy gowy bolýar we şol bir wagtda sebitiň iň tagamly we şireli narlary hem güýz möwsüminde ýetişýär. Bu narlaryň turşy-şirin tagamy her bir syýahatçyny haýran goýýar.

Nar – tapawutly we tagamly miwe

Nar kiçi agaçlarda (käbir görnüşleri 5 metre çenli uzap biler) bitýän aýratyn miwedir. Nar däneleri gyzyl, ak ýa-da gülgüne bolup biler. Nar agajy uzak ömürlidir we onuň köp görnüşi miwesiz bolsa-da, owadanlygy we kölege berijiligi sebäpli köp ýerde ösdürilýär. Nar Gimalaý daglaryndan başlap, Türkiýä çenli giň sebitde ösýär, ýöne iň ýokary hilli narlaryň iň köp ösdürilýän ýeri Eýran bolup durýar. Eýranda ýyllyk nar öndürilişi 1 million tonnadan gowrakdyr. Ýurduň 91 müň gektardan gowrak nar ekilen meýdanlary bardyr. Nar ýygnamak döwri şähriwär aýynyň ortasyndan (sentýabr aýynyň ortasy) başlap aban aýynyň ahyrlaryna (noýabr aýynyň ortasy) çenli dowam edýär. Eýran medeniýetinde nar hemişe aýratyn orun eýeläpdir. Köne eýran ertekilerinde we rowaýatlarynda nar aýratyn suratlandyrylypdyr. Eýranlylar ony “behişt miwesi” diýip atlandyrypdyrlar we uly hormat goýupdyrlar. Gadymy Eýranda nar berekediň nyşany hasaplanýardy. Ýälda gijesinde naryň aýratyn ähmiýeti bar. Nar agajynyň diňe bir miwesi däl, eýsem onuň gabygy, kökleri, däneleri, ýapraklary, gülleri we miwesiniň gabygy dermanlyk häsiýete eýe bolup, Eýranyň milli lukmançylygynda giňden ulanylýar. Nar gülleriniň ot şekilindedigi sebäpli, bu miwe otparazlar tarapyndan hem hormatlanylýar. Persepolis (Täht-e Jämşid) nagyşlarynda hem naryň güli şekillendirilendir. Şeýle-de, nar köpçüligiň içinde birligiň nyşanydyr, sebäbi müňlerçe dänesi bar, emma miwesi birdir.

Ýäzdiň nar aýratynlyklary

Nar Eýranyň ähli welaýatlarynda ösýär, ýöne Fars, Ýäzd, Yspyhan we Merkezi welaýatlarynyň narlary has ýokary hilli hasaplanýar. Ýäzd welaýatynyň Meýbod, Ýäzd, Taft we Äbärkuh etraplary iň iri öndürijilerdir. Diňe Ýäzd etrabynyň özünde takmynan 976 gektar nar bagy bar. Ýäzdyň iň meşhur nar görnüşleri Mäläs Ýäzdi, Şirin Şehwar, Zag-e Ägda, Gol-e Täft we Särýäzd Mähriz görnüşleridir. Bir gektardan adatça 10-15 tonna nar ýygnalýar, käte bu görkeziji 50 tonna çenli hem ýetip bilýär. Ýäzdyň çöl howasy, aýratyn-da gündiz bilen gijäniň arasyndaky uly temperatura tapawudy naryň iň tagamly görnüşleriniň ýetişmegi üçin amatly şert döredýär. Umuman aýdylanda, nar yssy we ýarym-yssy howaly sebitleriň miwesi hasaplanýar we onuň watany hem Eýrandyr. Daýhanlaryň pikirine görä, gündiz bilen gijäniň arasyndaky howa tapawudy näçe köp bolsa, naryň hili şonça ýokary bolýar. Bu ýagdaýa Eýranyň dürli ýerlerindäki, esasan hem çöl zolagyndaky meýdanlarda has köp duşmak bolýar. Elbetde, temperaturanyň uly tapawudy miwäniň özüne käbir howplary hem döredýär. Miwäniň ýaryljak bolmagy we zyýanly mör-möjekleriň aralaşmagy muňa mysal bolup biler. Daýhanlar asyrlaryň dowamyndaky tejribelerinde käbir nar görnüşlerini miwesi doly ýetişmänkä ýygnamagy, käbirlerini bolsa, soň ýetişýän wagtynda ýarylýan miweleri saýlap taşlap, olary zyýanlylardan goramagy öwrenipdirler. Ýetişdirilen narlaryň bir bölegi eksport edilýär, galan bölegi bolsa nar suwy, nar pastasy, ajy nar tozy, konsentrat ýaly önümlere gaýtadan işlenilýär.

Nar ýygnalýan döwründe Ýäzdiň şäherlerinde dürli nar festiwallary geçirilýär. Bu baýramlar gadymy minnetdarlyk däpleriniň döwrebap görnüşi hasaplanýar. Ýäzde syýahat etmek diňe bir taryhy baýramçylyklary görmek bilen çäklenmän, eýsem nar baglaryny synlap, täze ýetişen Ýäzd narynyň tagamyny dadyp görmek bilen has ýakymly we unudyp bolmajak bir tejribä öwrülýär. Eger siz güýzde Ýäzdde bolýan bolsaňyz, nar baglaryna baryp görmegi we Ýäzdiň özboluşly narynyň tagamyny datmagy unutmaň, bu syýahat boýunça iň lezzetli ýadygärlik bolar.